در شرایطی که ریسکهای ژئوپلیتیکی و نااطمینانیهای اقتصادی در سطح منطقه افزایش یافته است، نقش صنعت بیمه و بهویژه بیمه اتکایی بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفته است. به اعتقاد محمدرضا خوشکیش، مدیرعامل شرکت بیمه اتکایی امین، در دورههایی مانند جنگ یا بحرانهای گسترده، صنعت بیمه اتکایی از یک نهاد مالی پشتیبان به یکی از ارکان مهم حفظ ثبات اقتصادی تبدیل میشود.
خوشکیش معتقد است در چنین شرایطی مسئله اصلی برای صنعت بیمه صرفاً پرداخت خسارت نیست، بلکه مدیریت «تداومپذیری اقتصاد» در محیطی است که ریسکها بهصورت همزمان و متمرکز فعال میشوند. به گفته او، در فضای جنگی الگوی ریسک بهطور کامل تغییر میکند و خسارتها دیگر ماهیت پراکنده و مستقل ندارند، بلکه بهصورت تجمعی و زنجیرهای ظاهر میشوند.
از نگاه مدیرعامل بیمه اتکایی امین، آسیب به زیرساختهای حیاتی مانند انرژی، حملونقل، مخابرات، بنادر یا مراکز صنعتی میتواند بهطور همزمان چندین رشته بیمهای را درگیر کند؛ از بیمههای مهندسی و انرژی گرفته تا باربری، مسئولیت، درمان و وقفه در کسبوکار. در چنین فضایی اگر ظرفیت اتکایی کافی وجود نداشته باشد، توانگری مالی شرکتهای بیمه مستقیم به سرعت تحت فشار قرار میگیرد و حتی ممکن است بازار بیمه با چالش نقدینگی مواجه شود.
او تأکید میکند که وظیفه اصلی صنعت بیمه اتکایی در چنین شرایطی جذب و توزیع ریسکهایی است که از ظرفیت یک شرکت بیمه یا حتی یک بازار ملی فراتر میروند. با این حال، خوشکیش به یک واقعیت مهم نیز اشاره میکند: در شرایط جنگی معمولاً دسترسی به بازارهای بینالمللی اتکایی محدودتر میشود. افزایش ریسک کشور، تشدید تحریمها، محدودیتهای نقلوانتقال مالی و کاهش تمایل بازارهای خارجی برای پذیرش تعهدات مرتبط با ایران باعث میشود سازوکارهای سنتی انتقال ریسک کارایی سابق را نداشته باشند.
به گفته محمدرضا خوشکیش، در چنین وضعیتی بازار بیمه داخلی ناچار است بخشی از ظرفیت از دست رفته خارجی را از طریق افزایش نگهداری داخلی، تشکیل کنسرسیومهای مشترک میان شرکتهای بیمه و استفاده از حمایتهای حاکمیتی جبران کند. در این میان مفهوم «بیمهگر اتکایی آخرین لایه» اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ یعنی زمانی که بازار تجاری قادر به پذیرش کامل ریسک نیست، دولت بهعنوان تضمینکننده ثبات مالی وارد چرخه مدیریت ریسک میشود. به اعتقاد خوشکیش بدون چنین پشتوانهای، ارائه پوشش برای برخی ریسکهای راهبردی مانند انرژی، حملونقل دریایی، واردات کالاهای اساسی و زیرساختهای حیاتی با دشواری جدی مواجه خواهد شد.
مدیرعامل بیمه اتکایی امین همچنین به چالشهای فنی صنعت بیمه در شرایط جنگ اشاره میکند. به باور او، بسیاری از مدلهای کلاسیک ارزیابی ریسک که بر پایه دادههای تاریخی و الگوهای آماری پایدار طراحی شدهاند، در مواجهه با شرایط جنگی کارایی محدودتری دارند. جنگ ماهیتی غیرخطی و سناریومحور دارد و ورود عواملی مانند حملات سایبری، اختلال در زنجیره تأمین، تهدیدات پهپادی، تحریمهای ثانویه و نوسانات شدید ارزی، پیشبینی خسارت را با عدم قطعیت بسیار بیشتری همراه میکند.
به همین دلیل، محمدرضا خوشکیش معتقد است صنعت بیمه اتکایی در چنین شرایطی ناچار است از مدلهای سنتی فاصله بگیرد و به سمت تحلیلهای سناریویی، آزمونهای تنش و مدلسازی ریسکهای تجمعی حرکت کند تا بتواند تصویر واقعبینانهتری از سطح ریسک ارائه دهد.
او در ادامه به وضعیت پوششهای مرتبط با جنگ نیز اشاره میکند و میگوید بسیاری از قراردادهای استاندارد بیمه خسارات ناشی از جنگ را از شمول تعهدات خارج میکنند و ارائه پوشش جنگی نیازمند طراحی سازوکارهای جداگانه است. در دورههای بحران تقاضا برای این نوع پوششها افزایش قابل توجهی پیدا میکند، اما در مقابل ظرفیت ارائه آن محدودتر میشود؛ موضوعی که به افزایش نرخهای اتکایی و سختتر شدن شرایط پذیرش ریسک منجر میشود و در نهایت هزینههای آن میتواند بر تجارت، حملونقل و قیمت تمامشده کالاها اثر بگذارد.
خوشکیش در جمعبندی تأکید میکند که تجربه بحرانها نشان میدهد صنعت بیمه اتکایی بخشی از زیرساخت تابآوری اقتصادی کشور محسوب میشود. به گفته او همانطور که کشور برای امنیت انرژی یا پایداری شبکه بانکی برنامهریزی میکند، توسعه ظرفیت اتکایی داخلی نیز باید در سطح سیاستگذاری کلان مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا اتکای کامل به ظرفیتهای خارجی، بهویژه در محیطهای پرریسک ژئوپلیتیکی، میتواند اقتصاد را در زمان بحران با آسیبپذیری جدی مواجه کند.
در کنار این تحلیلها، عملکرد بیمه اتکایی امین نیز در سال گذشته قابل توجه بوده است. این شرکت در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۲.۲ هزار میلیارد ریال حق بیمه تولیدی ثبت کرده است؛ رقمی که در سال ۱۴۰۳ حدود ۶.۱ هزار میلیارد ریال بود. به این ترتیب حق بیمه تولیدی شرکت رشد ۹۷.۵ درصدی را تجربه کرده است؛ رشدی که بالاتر از متوسط رشد صنعت بیمه کشور بوده و بر اساس آمارها، متوسط رشد حق بیمه در کل صنعت حدود ۷۷.۵ درصد گزارش شده است.
این عملکرد نشان میدهد بیمه اتکایی امین توانسته با توسعه فعالیتها و افزایش ظرفیت پذیرش ریسک، جایگاه خود را در بازار اتکایی کشور تقویت کند؛ بازاری که به گفته مدیرعامل این شرکت، در شرایط پرریسک اقتصادی نقشی کلیدی در حفظ ثبات مالی و استمرار فعالیتهای اقتصادی ایفا میکند.
